بررسی روایات ذیل آیه «وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ» در تبیین حکم فقهی غناء

نوع مقاله : مقاله تخصصی

نویسندگان

جامعه المصطفی

چکیده

آیه شریفه «وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ» از آیاتی است که در روایات تفسیری اهل‌بیت علیهم السلام با تبیین مصادیق خاص همراه شده است. در میان این مصادیق، غناء جایگاه برجسته‌ای دارد؛ به‌گونه‌ای که در روایات متعدد، به ویژه از امام صادق علیه السلام، «قول زور» به غناء تفسیر شده است. با گسترش رسانه‌ها و تنوع گسترده گونه‌های موسیقی و آواز در عصر حاضر، تشخیص حدود مفاهیمی چون غناء و تمایز آن از سایر مصادیق صوت و آواز، با ابهام‌ها و برداشت‌های متفاوتی روبه‌رو شده است؛ از سوی دیگر، یکی از مستندات مهم در تبیین حکم فقهی غناء، آیه «وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ» و روایات واردشده در ذیل آن است که در برخی منابع به غناء تفسیر شده است. با توجه به کثرت مصادیق و احتمال خلط میان مفاهیم مختلف، بررسی دقیق این روایات و تحلیل دلالت آن‌ها اهمیت ویژه‌ای می‌یابد؛ ازاین‌رو، پژوهش حاضر با هدف روشن‌تر شدن نسبت میان این آیه و روایات تفسیری آن و رفع برخی ابهامات موجود در فهم فقهی غناء، ضروری به نظر می‌رسد. این پژوهش با رویکردی فقهی-تفسیری، به بررسی روایات واردشده در ذیل این آیه پرداخته و دلالت آن‌ها را بر حکم فقهی غناء تحلیل می‌کند. از منظر سندی، هرچند برخی از این روایات به تنهایی از مرتبه صحّت برخوردار نیستند، اما کثرت طرق، تنوّع اسانید و نقل مکرر مضمون واحد، مجموعه آن‌ها را به حدّ استفاضه رسانده و اطمینان عرفی به صدور این تفسیر از معصوم علیهم السلام را فراهم می‌سازد. از حیث دلالی نیز، تعبیر «اجتنبوا» به‌عنوان ظهوری صریح در حکم الزامی، همراه با تفسیر مستقیم «قول الزور» به غناء، دلالت روشنی بر حرمت فقهی آن دارد. همچنین در این نوشتار، برداشت‌هایی که دلالت روایات را به خصوص غناء همراه با لفظ محدود می‌دانند، مورد نقد قرار گرفته و نشان داده می‌شود که این تفسیر، ناظر به بیان یکی از مصادیق برجسته قول باطل است، نه تحدید مفهوم آن. در نهایت، تأکید ویژه امام صادق علیه السلام بر این تفسیر، با شرایط فرهنگی و اجتماعی عصر صدور روایات تبیین می‌گردد. هدف این پژوهش تبیین دقیق دلالت روایات بر حرمت غناء به عنوان مصداق قول زور و رفع ابهامات احتمالی در این زمینه است.

کلیدواژه‌ها